1795185207

კენტი და ლუწი — რეალური გამოსავალი თუ დროებითი ეფექტი?

ჰედერ

ავტორი

ბაკურ გაბუნია

თბილისში სატრანსპორტო ნაკადების განტვირთვის ერთ-ერთ შესაძლო ინსტრუმენტად ავტომობილების სახელმწიფო სანომრე ნიშნების მიხედვით გადაადგილების შეზღუდვა დასახელდა. მიუხედავად იმისა, რომ რეგულაციის კონკრეტული ფორმულა ჯერ არ გამოცხადებულა, თავად იდეა საერთაშორისო ურბანულ პრაქტიკაში კარგად ნაცნობ და არაერთგვაროვნად შეფასებულ მექანიზმს ეფუძნება. სხვადასხვა მეგაპოლისის გამოცდილება აჩვენებს, რომ ასეთი წესის ეფექტიანობა არა ზოგად აკრძალვაზე, არამედ დეტალურ დიზაინზე, მოქმედების საათებსა და საზოგადოებრივი ტრანსპორტის გამტარუნარიანობაზეა დამოკიდებული.

ორი ძირითადი მოდელი და დროის ფაქტორი

პრაქტიკაში სანომრე ნიშნებით რეგულირების ორი სქემა არსებობს. პირველი კალენდარულ პრინციპს ეყრდნობა — კენტ რიცხვებში გადაადგილების უფლება კენტი ნომრის მქონე ავტომობილებს აქვთ, ლუწ რიცხვებში — ლუწის. მეორე მოდელი კვირის დღეებზეა მიბმული, სადაც სანომრე ნიშნის ბოლო ციფრებს კვირის კონკრეტული აკრძალული დღე განესაზღვრება, თვის რიცხვის მიუხედავად.

თუმცა თანამედროვე ურბანულ პოლიტიკაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება არა მხოლოდ ნომრების განაწილებას, არამედ შეზღუდვის გეოგრაფიულ არეალსა და მოქმედების საათებს. ქალაქების უმეტესობა მთელი დღით აკრძალვას ერიდება და რეგულაციას კონკრეტულ ზონებსა და პიკის საათებზე არგებს. მაგალითად, ჯაკარტის შერჩეულ ცენტრალურ მაგისტრალებზე კენტი/ლუწი რეჟიმი სამუშაო დღეებში მხოლოდ დილის 06:00-დან 10:00 საათამდე და საღამოს 16:00-დან 21:00 საათამდე მოქმედებს. მსგავსი პრინციპით მუშაობს სან-პაულოს ცენტრალური ზონაც, სადაც კვირის დღეებზე მიბმული შეზღუდვა ადგილობრივი დროით დილის 07:00-დან 10:00-მდე და საღამოს 17:00-დან 20:00-მდე არის აქტიური.

განსხვავებული, უფრო ხანგრძლივი დღის რეჟიმი მოქმედებს ათენში. საბერძნეთის დედაქალაქის ცენტრალურ ნაწილში, ე. წ. „დაქტილიოსის“ (მცირე წრის) ზონაში, ოქტომბრიდან ივლისამდე კენტი/ლუწი პრინციპი სამუშაო დღეებში დილის შვიდი საათიდან საღამოს რვა საათამდე მოქმედებს, პარასკევს კი — დილის შვიდიდან დღის სამ საათამდე. ამ მიდგომის მიზანია, ერთი მხრივ, შეამციროს სატრანზიტო ნაკადი ისტორიულ და საქმიან ცენტრში, მეორე მხრივ კი, არ შეაფერხოს საღამოსა და შაბათ-კვირის ეკონომიკური აქტივობა.

კიდევ უფრო მრავალფეროვანია სხვა მეგაპოლისების გამოცდილება, სადაც სანომრე ნიშნების რეგულაციამ წლების განმავლობაში სერიოზული ტრანსფორმაცია განიცადა. ბოგოტაში მსგავსი სისტემა ჯერ კიდევ 1998 წელს დაინერგა ქრონიკული საცობების მოსაწესრიგებლად და წლების განმავლობაში კვირის დღეებსა და კალენდარულ კენტ/ლუწ თარიღებს შორის იცვლებოდა, რათა მძღოლების ადაპტაცია შეეფერხებინა. მეხიკოში 1989 წელს ამოქმედებული პროგრამა თავდაპირველად სანომრე ნიშნების კვირის დღეებზე მიბმას ეფუძნებოდა, თუმცა მოგვიანებით ქალაქი იძულებული გახდა წესი გადაეხედა და შეზღუდვა ავტომობილის ასაკსა და ეკოლოგიურ სტანდარტზე გადაეტანა, რადგან ძველმა სქემამ მოქალაქეებს მეორე, უფრო ძველი მანქანების შეძენისკენ უბიძგა.

პეკინმა კენტი/ლუწი რეჟიმი პირველად 2008 წლის ოლიმპიური თამაშების დროს გამოცადა, რამაც გამონაბოლქვი დაახლოებით 40 პროცენტით შეამცირა. ევროპის ქალაქები — მათ შორის პარიზი და მილანი — კენტ/ლუწ აკრძალვას არა ყოველდღიური საცობების სამართავად, არამედ საგანგებო ეკოლოგიურ ინსტრუმენტად იყენებენ და მხოლოდ მაშინ ააქტიურებენ, როცა ჰაერის დაბინძურება კრიტიკულ ნიშნულს აჭარბებს, ამ დღეებში კი საზოგადოებრივ ტრანსპორტს ხშირად უფასოს ხდიან.

რას აჩვენებს მგზავრობის დროის სტატისტიკა და მძღოლების ადაპტაცია

ნებისმიერი სატრანსპორტო რეგულაციის მთავარი ინდიკატორი მგზავრობის დროის შემცირებაა. ემპირიული კვლევები ცხადყოფს, რომ სანომრე ნიშნების შეზღუდვას ხშირად იმაზე მოკრძალებული შედეგი მოაქვს, ვიდრე ერთი შეხედვით (ავტოპარკის განახევრების მოლოდინით) შეიძლება ჩანდეს. ჯაკარტაში 2018 წელს რეგულაციის ზონის გაფართოების შემდეგ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ პირველ თვეში შესწავლილ მაგისტრალებზე მგზავრობის დრო საშუალოდ მხოლოდ 3%-ით შემცირდა. ანალოგიურად, ნიუ-დელიში 2016 წელს ჩატარებული ექსპერიმენტების ერთ-ერთი შეფასებით, ორმოცწუთიან მგზავრობაზე დროის ეკონომია დაახლოებით ორ წუთს შეადგენდა.

მოკლევადიანი შედეგების სწრაფად გაქრობის მთავარი მიზეზი მძღოლების ქცევითი ადაპტაციაა. როდესაც რეგულაცია ძალაში შედის, მოქალაქეები ცდილობენ ჩვეული მობილობის შენარჩუნებას: ნაწილი ოჯახის მეორე ავტომობილით სარგებლობს, ნაწილი ტაქსის სერვისზე გადადის, გრძელვადიან პერსპექტივაში კი მაღალია მეორე, ხშირად უფრო ძველი და იაფი მანქანის შეძენის რისკი. თუ მგზავრობა იმავე პიკის საათებში უბრალოდ სხვა ავტომობილით ან ტაქსით გრძელდება, ქუჩების გამტარუნარიანობაზე დატვირთვა არ მცირდება. რეალური განტვირთვა მხოლოდ მაშინ მიიღწევა, როცა შეზღუდვა მოქალაქეებს უბიძგებს, გადაადგილება ნაკლებად დატვირთულ საათებში გადაიტანონ ან კერძო ავტომობილი საზოგადოებრივი ტრანსპორტით ჩაანაცვლონ.

საცობების მართვის ალტერნატიული მეთოდები

საერთაშორისო ურბანული პრაქტიკა აჩვენებს, რომ სანომრე ნიშნების შეზღუდვა იშვიათად არის ყველაზე ეფექტიანი პირველი ნაბიჯი. მეგაპოლისების დიდი ნაწილი გაცილებით მდგრად შედეგს ეკონომიკური და ინფრასტრუქტურული ინსტრუმენტების კომბინაციით აღწევს. მათ შორის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული მოდელია მანქანის გაზიარება (Carpooling) და მასზე მიბმული სპეციალური ზოლები (HOV Lanes), რომლებიც აქტიურად გამოიყენება აშშ-ის, კანადისა და ევროპის ქალაქებში. ამ სისტემით, სწრაფად სავალ ზოლებში გადაადგილების ან ცენტრალურ ზონაში უფასოდ შესვლის უფლება ეძლევათ მხოლოდ იმ ავტომობილებს, რომლებშიც მძღოლის გარდა კიდევ რამდენიმე მგზავრი ზის. ეს პირდაპირ ებრძვის თანამედროვე ქალაქების მთავარ პრობლემას, ნახევრად ცარიელ ავტომობილებს, რომლებითაც მხოლოდ ერთი ადამიანი გადაადგილდება და მოქალაქეებს ერთობლივი მგზავრობისკენ უბიძგებს.

გარდა ამისა, ლონდონმა, სტოკჰოლმმა, სინგაპურმა და ნიუ-იორკმა ადმინისტრაციული აკრძალვების ნაცვლად საცობების გადასახადი (Congestion Pricing) აირჩიეს, სადაც ქალაქის გადატვირთულ ცენტრში პიკის საათებში შესვლა ფასიანია, მიღებული შემოსავალი კი სრულად ხმარდება საზოგადოებრივი ტრანსპორტის განვითარებას. ამას ემატება პარკირების დიფერენცირებული ტარიფები და „გააჩერე და იმგზავრე“ (Park and Ride) სისტემა, რომელიც გარეუბნებიდან მომავალ მძღოლებს საშუალებას აძლევს, ავტომობილი მეტროს ან სწრაფი ავტობუსის კვანძებთან დატოვონ და გზა საზოგადოებრივი ტრანსპორტით განაგრძონ. მნიშვნელოვანი ეფექტი აქვს სამუშაო გრაფიკების მოქნილობასა და დისტანციური მუშაობის წახალისებასაც, რაც პიკის საათის ნაკადებს ბუნებრივად ანაწილებს.

რა იქნება გადამწყვეტი თბილისის შემთხვევაში

საცობების შესამცირებლად ყველაზე არსებითი ფაქტორი საზოგადოებრივი ტრანსპორტის მზაობაა. ავტომობილით გადაადგილების შეზღუდვა — იქნება ეს კენტი/ლუწი რეჟიმი თუ ნებისმიერი სხვა მექანიზმი — მხოლოდ იმ პირობებში მუშაობს, როდესაც ქალაქს შეუძლია მგზავრთა გაზრდილი ნაკადის სწრაფად, კომფორტულად და პროგნოზირებადი გრაფიკით გადაყვანა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ნებისმიერი რეგულაცია საცობების პრობლემის გადაჭრის ნაცვლად მხოლოდ მობილობის ბარიერებსა და სოციალურ უკმაყოფილებას შექმნის.

მსგავსი სიახლეები

საცობი 6

რა ეშველება გაჭედილ ქუჩებს?!

1731589800

ჰედერ

როცა შუქნიშანი არ ჩანს

1746464580

ურბანული ამბები

სრულად ნახვა
ჰედერ

რა არის K2 კოეფიციენტი?

1794582047

test4

შენი ქალაქი 15 წუთში

1794413092

პოპულარული

ბიზნესი

სრულად ნახვა

დიზაინი

სრულად ნახვა

ანალიტიკა

სრულად ნახვა

სხვა სიახლეები